TTürkçeye artan uluslararası ilgi artık yalnızca kültürel bir trend olarak görülmüyor, giderek Türkiye’nin küresel nüfuzunu ve daha geniş Türk dünyasının bütünlüğünü doğrudan etkileyen stratejik bir gelişme olarak çerçeveleniyor.
Akademisyen uzmanlara göre Türkçe yalnızca konuşulan bir dil olarak değil, aynı zamanda tarih, kimlik ve uzun vadeli jeopolitik önemi taşıyan birleştirici bir güç olarak da işlev görüyor.
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi’nden öğretim görevlileri Ferhat İmer ve Umut Erdoğan, Türkiye Today’e yaptıkları derinlemesine röportajda, Türkçenin bölgelere nasıl yayıldığını, kültürel bağları nasıl şekillendirmeye devam ettiğini ve dilin neden Türk birliği vizyonunun merkezinde yer aldığını inceledi.
Yumuşak gücün bir biçimi olarak yurt dışında Türkçe öğretimi
Ferhat İmer, Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesinin sınıf içi öğretimin çok ötesine geçerek etkili bir yumuşak güç aracına dönüştüğünün altını çizdi.
Dünya çapında Türkçeye yönelik artan talebin, Türkiye’nin artan siyasi, ekonomik ve kültürel görünürlüğünü yakından takip ettiğini açıkladı.
Yunus Emre Enstitüsü gibi kurumlar, dil eğitiminin sanat ve kültür programlarıyla desteklendiği Türk Kültür Merkezlerini yurt dışında işleterek merkezi bir rol oynuyor.
Bu birleşik yaklaşım, Türkçenin hem pratik hem de kültürel açıdan zengin bir dil olarak öne çıkmasına yardımcı oluyor.
Bunun yanı sıra Türkiye Maarif Vakfı, Türkçenin küçük yaşlardan itibaren öğretildiği ve eğitim dili olarak giderek daha fazla kullanıldığı yurt dışında okullar açarak katkıda bulunuyor. İmer, bu modelin Türkçenin insanların sadece öğrendiği bir dil olmaktan çıkıp eğitimde, kamusal hayatta ve günlük iletişimde aktif olarak kullandıkları bir dil haline gelmesine yardımcı olduğunu vurguladı.
Dil, coğrafya ve kalıcı kültürel varlık
İmer ayrıca Halep, Kerkük, Musul ve Tebriz gibi tarihle bağlantılı bölgelerde Türkçe kullanımının uzun süredir devam eden kültürel bağları güçlendirdiğine dikkat çekti.
Türk dili ve mirasıyla derinden bağlantılı olan bu şehirler, sınırlardan ziyade dil aracılığıyla şekillenen doğal etki alanları olarak tanımladığı alanları temsil ediyor.
Türkçe bu tür bölgelerde eğitim ve kamusal yaşamda varlığını sürdürerek tarihi bağların canlı ve güncel kalmasına yardımcı olmaktadır. Bu anlamda dil, kültürel sürekliliği ileri taşıyan bir köprü görevi görürken, aynı zamanda Türkiye’nin bu alanlarla çağdaş bağlarını da güçlendiriyor.
Ayrıca TÖMER olarak bilinen ve hem Türkiye’de hem de yurt dışında üniversiteler bünyesinde faaliyet gösteren Türkçe öğretim merkezlerinin rolünün altını çizdi.
Bu merkezler genel, akademik ve profesyonel Türkçe kursları sunarak öğrencileri Türkiye’ye bağlı uzun vadeli akademik ve kültürel ortaklara dönüştürüyor.
İsmail Gaspıralı’nın Türk Devletleri Teşkilatı üyelerini ve gözlemcilerini vurgulayan bir haritayla birlikte yer aldığı bir illüstrasyon, onun Türk dünyası genelinde dil, düşünce ve eylem yoluyla birlik vizyonunu yansıtıyor.
Türk birliğinin temeli ortak dil
Umut Erdoğan, dil birliği olmadan Türk toplumları arasında birliğin sağlanamayacağı fikrine vurgu yaptı.
Ortak bir dilin, farklı ülkelerdeki toplulukların birbirini anlamalarına ve ortak bir tarihsel bilinç etrafında yeniden bağlantı kurmalarına olanak sağladığını savundu.
Erdoğan’a göre, Türk Devletleri Teşkilatı’nın Türk Dil Kurumu (TDK), Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA), Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY) gibi kurumlarla birlikte yürüttüğü çalışmalarla Türk dünyası için ortak bir alfabenin geliştirilmesi amaçlanıyor. Yabancı okuyucular için bu girişim, yazı sistemlerini uyumlu hale getirerek, iletişimi ve işbirliğini kolaylaştırarak farklı Türk dilleri arasındaki engelleri azaltmayı amaçlıyor.
Tarihin bu yaklaşımı desteklediğini kaydetti. 13. yüzyıla kadar ortak bir edebiyat dilini paylaşan Türkler, daha sonra bölgesel farklılıklara rağmen Ali-Şir Nava’i, Fuzuli, Yunus Emre, Aşık Paşa gibi şahsiyetler geniş coğrafyalarda okundu.
Çalışmaları yerel farklılıkların ötesine geçen ortak bir kimlik duygusunun taşınmasına yardımcı oldu.
Tarihsel bozulma ve modern canlanma
Erdoğan ayrıca, 19. yüzyılda özellikle Rus nüfuzu altında emperyal politikalar yoluyla dil birliğinin nasıl kasıtlı olarak zayıflatıldığına ve Türk lehçeleri arasında bölünmeyi teşvik ettiğine de değindi. Bu çabalar, kolektif kimliği zayıflatmak için toplulukları dilsel olarak ayırmayı amaçlıyordu.
Buna karşılık reformist düşünür İsmail Gaspıralı “Dilde, düşüncede, eylemde birlik” ilkesini savunan önemli bir isim olarak ortaya çıktı.
Erdoğan, Gasprinsky’nin Türk dünyasındaki sıradan insanların birbirini anlamasını sağlama vizyonunu hatırlatarak, ortak bir edebiyat dili olmayan bir milletin birliği sürdüremeyeceğine dikkat çekti.
O zamandan beri bu fikrin vizyondan kurumsal eyleme geçtiğini vurguladı. Konferanslar, akademik çalışmalar ve ortak eğitim projeleri çoğalırken, TİKA, TDK, TÜRKSOY gibi kuruluşlar ve Türkiye’ye bağlı eğitim kurumları da yapılandırılmış dil girişimlerini destekledi.
Ahmet Yesevi Üniversitesi ve Manas Üniversitesi gibi ortak üniversiteler, Türkçeyi ortak bir akademik dil olarak öğretmeye devam ederek binlerce öğrencinin eğitimlerini Türkiye Türkçesi ile yürütmesine yardımcı oluyor.
Uzun vadeli stratejik bir varlık olarak dil
Her iki bilim adamı da Türkçenin bir iletişim aracından daha fazlası olarak görülmesi gerektiği konusunda hemfikirdir.
Bunun yerine bunu tarih, kültür, eğitim ve uluslararası nüfuzu birbirine bağlamaya yardımcı olan uzun vadeli bir stratejik varlık olarak tanımladılar.
Türkçe, eğitim ve kültürel alışveriş yoluyla yayılmaya devam ederken, aynı zamanda Türk dünyasında daha derin işbirliklerinin zeminini hazırlıyor ve Türkiye’nin küresel erişimini güçlendiriyor.
