T1979 İslam Devrimi’nden önce kullanılan, Aslan ve Güneş amblemini taşıyan İran bayrağı, İran’daki son protestolarda ve yurtdışındaki İranlı toplulukların düzenlediği gösterilerde yeniden ortaya çıktı. Yeniden ortaya çıkışı, bu sembolün uzun tarihsel yolculuğuna ve ona yüklenen siyasi anlamlara yeniden dikkat çekti.
Aslan ve Güneş motifi hem eski hem de modern İran geleneklerini yansıtıyor. 12. yüzyıldan itibaren İran’da yaygın olarak kullanılmaya başlandı ve büyük ölçüde astronomik ve astrolojik sembolizmle şekillendi. Zamanla kültürel bir motiften, yüzyıllar boyunca İran görsel kimliğinin merkezinde kalacak bir devlet amblemine dönüştü.
Safevi devletinden tanınabilir ambleme
Aslan ve Güneş ilk kez 16. yüzyılda Safevi hanedanlığı döneminde resmi İran bayrağında göründü. Safevi pankartları tipik olarak, yeşil bir arka plan üzerinde güneşin önünde duran, insan yüzlü, altın bir aslan sergiliyordu. Bu dönemde amblemin toplumun iki temel sütununu temsil ettiği anlaşıldı: devlet otoritesi ve İslam.
Şah II. Tahmasp döneminde bayrağa kısaca hükümdarın Koç burcunda doğmasına gönderme yapan bir koç simgesi eklenmiştir. Bu sürenin sona ermesinin ardından tasarım Aslan ve Güneş’in yer aldığı yeşil alana geri döndü. Daha sonra İran bayrağıyla ilişkilendirilen renkler zaten anlam kazanmaya başlamıştı; yeşil İslami inançla, beyaz masumiyetle ve kırmızı cesaretle bağlantılıydı.
Zand ve Kaçar dönemleri: Üç renkli şekilleniyor
Zand hanedanlığı döneminde İran, yeşil, beyaz ve kırmızı renkte üç yatay çizginin yanı sıra altın Aslan ve Güneş ambleminden oluşan üçgen bir standart benimsedi. Bu renkler inancı, barışı ve kahramanlığı temsil ederken, amblemin kendisi de egemenliği ve monarşik meşruiyeti işaret etmeye devam etti.
18. yüzyılın sonunda Kaçar hanedanının yükselişiyle birlikte bayrak tasarımında daha fazla değişiklik yapıldı. İlk Kaçar pankartlarında kırmızı zemin üzerine sarı bir Aslan ve Güneş vardı. Zamanla, amblemin beyaz bandın ortasına yerleştirildiği tanıdık yeşil-beyaz-kırmızı üç renkli ortaya çıktı. 1906 Anayasa Devrimi’nin ardından, bu tasarım resmi olarak yasada tanımlandı ve Aslan ve Güneş’in resmi devlet sembolü olduğu onaylandı.
Pehlevi dönemi ve 1979 sonrası kırılma
Pehlevi hanedanı, görünümünü standartlaştırırken üç renkli bayrağı ve Aslan ve Güneş amblemini korudu. 20. yüzyılda renkler koyulaştırıldı, güneşin yüzü sadeleştirildi ve bayrağın oranları revize edildi. Nihai standartlaştırılmış versiyon, 1979 İran Devrimi’ne kadar kullanımda kaldı.
Devrimden sonra monarşik semboller reddedildi. Devrim öncesi bayrak yasaklandı ve onun yerini İslam Cumhuriyeti’nin mevcut bayrağı aldı. Buna rağmen Aslan ve Güneş hiçbir zaman halkın hafızasından silinmedi.
Sembol neden bugün geri dönüyor?
Mevcut protestolarda 1979 öncesi bayrağın yeniden ortaya çıkması, İran’ın İslam Cumhuriyeti öncesi siyasi düzenine bir gönderme olarak yorumlanıyor.
Bir zamanlar devlet amblemi olan kılıç tutan aslan, yurtdışındaki bazı protestocular ve destekçiler tarafından mevcut sisteme karşı muhalefeti ifade etmek ve alternatif bir tarihsel referansa başvurmak için kullanılan görsel bir işaret haline geldi.
İsrail referansı ve ‘Yükselen Aslan’ anlatısı
İsrail’in İran’a yönelik son saldırılarının ardından yapılan tartışmalar da aslan imgesinin sembolik kullanımına dikkat çekti. Daha önceki bir İsrail operasyonuna “Yükselen Aslan” adı verilmişti ve 13 Haziran’da İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, saldırıdan saatler önce Ağlama Duvarı’nı ziyaret etti ve aslan gibi yükselen bir halkı anlatan İncil’deki bir ayetten alıntı yapan bir not bıraktı.
İncil’den alınan ayette, galip gelene kadar rahat durmayacak bir kavimden bahsediliyor. Saldırı sonrası bazı değerlendirmeler, İsrail’in güç ve uyanışa yapılan atıfların yanı sıra aslan imgesi kullanmasının, İran’ın güç imajına meydan okumayı ve iç huzursuzluğu teşvik etmeyi amaçlamış olabileceğini ileri sürdü.
