Özet:
Vestel, SASA ve Arçelik’in de aralarında bulunduğu Türkiye’nin en büyük sanayi grupları, enflasyonla mücadelenin hafiflemeye başlamasıyla birlikte, yıllardır süren zayıf mali performanslarını 2026 yılına kadar geride bırakmayı umuyor. Yüksek faiz oranları, güçlü lira ve zayıf iç talep, 2023 ortasından bu yana imalatçılar üzerinde ağır bir yük oluştururken, yöneticiler ve analistler bu yılın sonuna doğru ve 2026’ya doğru kademeli bir rahatlama ihtimali görüyorlar. Ancak fabrikalardaki iyimserlik, iflaslar ve konkordato başvurularındaki keskin artışla azaldı ve bu da Türkiye’nin reel ekonomisinin devam eden kırılganlığının altını çiziyor.
Sıkı Para Politikası Sektörü Sert Vuruyor
Türkiye’nin sanayi şampiyonları Vestel, Sasa Polyester Ve Arçelik Merkez Bankası’nın 2023’ün ortasında başlayan agresif sıkılaştırma döngüsünün en ağır darbesi bu dönemde gerçekleşti.
Yüksek faiz oranları, görece güçlü lira ve keskin biçimde zayıflayan iç talep maliyetleri artırdı, marjları aşındırdı ve uluslararası rekabet gücünü zayıflattı. Reuters verilerine göre, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nın sanayi endeksinde yer alan 238 şirketin yarısından fazlası geçen yılın ilk dokuz ayında zarar bildirdi.
Etkisi istihdamda da görüldü. Türkiye’nin imalat sektörü son üç yılda yaklaşık 600.000 kişiyi işten çıkardı; bu da yavaşlamanın derinliğini ortaya koyuyor ve Cumhurbaşkanının üzerindeki ekonomik baskıları artırıyor Recep Tayyip ErdoğanKamuoyu yoklamalarında siyasi duruş.
Yakın Dönem Ağrı, İleride Kademeli Rahatlama
Enflasyonun %31 civarında ve politika faizlerinin %38 seviyesinde seyretmesiyle sanayi şirketleri üzerindeki baskının en azından yılın ilk yarısında devam etmesi bekleniyor. Yöneticiler ve analistler, anlamlı bir rahatlamanın hem borçlanma maliyetlerinin hem de döviz baskılarının sürekli olarak hafifletilmesine bağlı olacağını söylüyor.
Faiz oranları ve liranın kademeli olarak düşmesi nedeniyle yıl sonuna doğru bir miktar iyileşme bekleniyor. Ancak 2026’ya ilişkin görünüm gözle görülür derecede daha iyimser.
“Faiz oranlarının düşmesiyle birlikte 2026’da talebin artmasını bekliyoruz, bu da yurt içi satışlarımızı olumlu etkileyecektir” dedi. Bülent YılmazelDünyanın en büyük polyester üreticilerinden biri olan SASA’da mali işler ve yatırımcı ilişkilerinden sorumlu grup yöneticisi olarak görev yapmaktadır.
Yılmazel, Reuters’e yaptığı açıklamada, “Yüksek enflasyon ve yüksek faiz oranları, 2025’te iç talebin keskin bir şekilde daralmasına yol açtı ve bu bizim asıl sorunumuzdu.” dedi.
Sektörün Daha Derin Faiz İndirimlerine İhtiyacı Var
Türkiye’nin büyük ihracatçıları, 2018’deki ilk kur şokunun ardından liranın tekrarlanan değer kayıplarından ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın daha önceki gevşek para politikaları kapsamındaki nispeten düşük borçlanma maliyetlerinden başlangıçta yararlandı. Faiz oranlarının yüzde 50’ye kadar yükseltilmesi ve merkez bankasının ithal enflasyonu sınırlamak için para birimini büyük ölçüde istikrara kavuşturması nedeniyle bu avantaj son iki yılda azaldı.
Merkez bankası faiz oranlarını düşürmeye başladı ve Reuters anketi politika faiz oranlarının yıl sonuna kadar %28 civarına düştüğünü gösteriyor. Analistler tam bir toparlanma için daha derin kesintilerin gerekli olduğu konusunda uyarsa da, böyle bir hamle sanayi firmaları için bir miktar maliyet rahatlaması sağlayabilir.
Ata Yatırım Araştırma Başkanı Cemal Demirtaş, sektörün yeniden ivme kazanması için faizlerin yüzde 30’un altına düşmesi gerektiğini söyledi. “2026’nın ikinci yarısından itibaren daha anlamlı bir rahatlama hissetmeyi bekliyoruz” dedi.
Geçtiğimiz hafta Merkez Bankası Başkanı ile yapılan toplantının ardından Fatih KarahanTürkiye’nin ana ihracatçı grubu, Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM), bankanın ihracatçılara, döviz kazançlarının liraya çevrilmesine yönelik olası teşvikler de dahil olmak üzere ek destek sağlamaya hazır göründüğünü söyledi.
Endüstriyel Amiral Gemilerinde Kayıplar Artıyor
Türkiye’nin önde gelen sanayi isimlerinden bazıları krizden en çok etkilenenler arasında yer aldı. Vestel, geçen yılın ilk dokuz ayında İstanbul’da işlem gören sanayi kuruluşları arasında en fazla zararı 18,3 milyar lira (430 milyon dolar) açıkla bildirdi. Bunu yaklaşık 10 milyar lira zararla SASA takip ederken, Arçelik ise 6,4 milyar lira zarar kaydetti.
Her üç şirket de Avrupa ve Asya’daki zayıf talebi büyük bir olumsuzluk olarak nitelendirdi. Vestel, liradaki reel değerlenmenin euro bazında işgücü maliyetlerini yükselterek 2025’in ilk üç çeyreğinde karlılık üzerinde baskı yarattığını söyledi. Arçelik ise yurt dışı pazarlarda devam eden fiyat baskılarına dikkat çekti. Her iki şirket de 2026’ya ilişkin görünümleri hakkında yorum yapmaktan kaçındı.
Yılmazel, SASA’da geçen yılki zararın ana nedeninin yüksek finansman maliyetleri olduğunu söyledi. Şirket, düşen faiz oranlarından yararlanmak için bu yıl borcunun önemli bir kısmını yeniden finanse etmeyi planlıyor.
“Faizler düşmeye devam ettikçe toparlanma daha da görünür hale gelecektir. Yılın ikinci yarısı ilkinden çok daha iyi olmalı” dedi.
Madalyonun Diğer Yüzü: İflaslar ve Konkordatolarda Artış
Sanayi devleri toparlanma konusunda ihtiyatlı bir şekilde konuşurken, Türkiye’nin geniş iş dünyasında başka bir gerçeklik ortaya çıkıyor. Ülke, 2025 yılına, kötüleşen nakit akışı sorunları, sıkılaşan kredi koşulları, iflaslardaki keskin artış ve konkordato olarak bilinen mahkeme denetimindeki yeniden yapılandırmaların ortasında girdi.
Bir zamanlar nadir ve istisnai bir önlem olan konkordato başvuruları, makroekonomik stresin yaygın bir belirtisi haline geldi. Veriler, 2025 yılında nihai mahkeme koruma kararlarının yüzde 106 oranında arttığını, geçici koruma kararlarının ise yüzde 63 arttığını gösteriyor. Aynı zamanda 247 şirketin tamamen kapanması, konkordatonun her zaman bir cankurtaran halatı olmadığının altını çiziyor.
Sektörel Fay Hatları Ortaya Çıkıyor
Finansal sıkıntı ekonominin geneline yayılıyor olsa da bazı sektörler özellikle sert darbe aldı:
-
Yapı: Artan girdi maliyetleri ve yavaşlayan konut talebi ödeme zincirlerini bozdu.
-
Tekstil: Avrupa’daki zayıf talep ve döviz kurları ile enflasyon arasındaki dengesizlik ihracatçıları sıktı.
-
Perakende ve Gıda: Düşen satın alma gücü ve yükselen kiralar, büyük zincirleri bile mahkeme korumasına itti.
-
Sanayi ve Metaller: Türkiye’nin 500 büyük sanayi kuruluşu arasında yer alan Nursan Demir Çelik’in konkordato talebini reddetmesi, ağır sanayideki yapısal hasarın derinliğini gözler önüne serdi.
Bölgesel Konsantrasyon Daha Derin Stresin Sinyalini Veriyor
Konkordato başvurularının coğrafi dağılımı Türkiye’nin ticari merkezlerinde sıkışıklığa işaret ediyor. İstanbul 1.417 vakayla ilk sırada yer alırken, onu Ankara, İzmir ve Bursa takip ediyor. Antalya ve Alanya gibi turizm odaklı bölgeler de öne çıkarken, vakaların Trakya’da yoğunlaşması sanayi üretiminde daha geniş bir daralmaya ilişkin alarmları artırdı.
İyileşmeye Giden Kırılgan Bir Yol
Kocaeli merkezli kimyasal ürünler üreticisi Koruma Temizlik’in genel müdürü İmer Özer, son 2-3 yılda maliyetlerin yıllık yüzde 20-30 arttığını, satışların ise buna ayak uyduramadığını söyledi.
Özer, “Enflasyonun ılımlı bir şekilde azalması, faizlerin istikrarlı bir şekilde gerilemesi ve öngörülebilirliğin artmasıyla birlikte sanayi şirketlerinde toparlanma yılın ikinci yarısında daha belirgin hale gelecektir” dedi.
Analistler yine de hükümetin 2026 sonunda %16 ve 2027 sonunda %9 olan enflasyon hedeflerinin iyimser göründüğü konusunda uyarıyor. Daha yavaş ve daha dengesiz bir enflasyonla mücadele süreci, Türkiye’nin sanayi sektöründe uzun zamandır beklenen toparlanmayı geciktirebilir.
Kaynak: Reuters, piyasa verileri
***PA Türkiye, Türkiye gözlemcilerini farklı görüş ve düşüncelerle bilgilendirmeyi amaçlamaktadır. Sitemizde yer alan yazılar mutlaka yayın kurulumuzun görüşünü temsil etmeyebilir veya onay anlamına gelmeyebilir.
İngilizce YouTube kanalımızı takip edin (REAL TURKEY):
https://www.youtube.com/channel/UCKpFJB4GFiNkhmpVZQ_d9Rg
Twitter: @AtillaEng
Facebook: Gerçek Türkiye Kanalı: https://www.facebook.com/realturkeychannel/***
